ถ้ากดโฆษณาอันตรายแล้วหน้าเว็บพาไปติดตั้งแอป อย่าเพิ่งกดติดตั้ง เปิดไฟล์ หรือกรอกข้อมูลใด ๆ ให้หยุดอยู่ที่หน้านั้นก่อน แล้วปิดแท็บหรือเบราว์เซอร์ จากนั้นตรวจว่ามีไฟล์ถูกดาวน์โหลดหรือแอปถูกติดตั้งไปแล้วหรือไม่ แล้วค่อยจัดการตามสถานการณ์
หลังจากกดป๊อปอัปมือถือ ให้ทำอะไรก่อน
ทำตามลำดับนี้โดยไม่ย้อนกลับไปกดปุ่มบนหน้าโฆษณาอีก ปุ่มอย่าง “ยกเลิกการติดไวรัส” “สแกนเครื่อง” หรือ “ดาวน์โหลดเพื่อความปลอดภัย” อาจเป็นส่วนหนึ่งของหน้าเดียวกัน ไม่ใช่การแจ้งเตือนจากระบบ Android
- หยุดแตะหน้าจอชั่วคราว โดยเฉพาะปุ่มติดตั้ง ดาวน์โหลด อนุญาต เปิดใช้งาน หรือยืนยัน หากหน้าเว็บสั่นมีเสียง หรือแสดงข้อความเร่งด่วน ก็ไม่ควรทำตามเพื่อหยุดข้อความนั้น
- ปิดแท็บโฆษณา หากยังเห็นแท็บเดิมอยู่ให้ปิดแท็บนั้น หรือปิดเบราว์เซอร์ทั้งแอป หากหน้าเว็บค้าง ให้ใช้ปุ่มแอปล่าสุดของโทรศัพท์แล้วปัดเบราว์เซอร์ออก แทนการกดปุ่มที่ปรากฏในหน้าเว็บ
- ตรวจสถานะการดาวน์โหลดและการติดตั้ง แยกให้ออกว่าแค่เปิดหน้าเว็บมีไฟล์ถูกดาวน์โหลดแล้ว หรือมีแอปใหม่ปรากฏในเครื่องแล้ว แต่ละกรณีต้องรับมือไม่เหมือนกัน
- ถ่ายภาพหน้าจอไว้เท่าที่จำเป็น เช่น ชื่อแอป ชื่อไฟล์ หรือเว็บไซต์ เพื่อใช้ตรวจสอบภายหลัง แล้วหลีกเลี่ยงการเปิดลิงก์เดิมซ้ำ การบันทึกภาพไม่จำเป็นต้องแลกกับการกดปุ่มเพิ่มเติมบนหน้าโฆษณา
แยก 3 สถานการณ์ก่อนตัดสินใจแก้ไข
1. แค่กดโฆษณา แต่ยังไม่ได้ดาวน์โหลดหรือติดตั้ง
กรณีนี้ให้ปิดหน้าเว็บและไม่ต้องติดตั้งแอปใด ๆ ตามคำแนะนำของโฆษณา หากเบราว์เซอร์ถามว่าจะอนุญาตการแจ้งเตือน เปิดไฟล์ หรือไปยังแอปอื่น ให้เลือกปฏิเสธหรือยกเลิกตามตัวเลือกที่แสดงโดยระบบ ไม่ใช่ทำต่อเพราะกลัวว่าหน้าจะแจ้งเตือนผิดพลาด
จากนั้นเปิดเบราว์เซอร์ใหม่ด้วยหน้าที่เชื่อถือได้และตรวจว่าการใช้งานปกติหรือไม่ หากไม่มีแอปใหม่ ไม่มีการดาวน์โหลดที่ไม่รู้จัก และไม่มีการแจ้งเตือนแปลก ๆ ต่อเนื่อง ความเสี่ยงจากเหตุการณ์นี้มักจำกัดอยู่ที่การเปิดหน้าเว็บ ไม่ใช่หลักฐานว่าแอปอันตรายถูกติดตั้งแล้ว
2. มีไฟล์ติดตั้งถูกดาวน์โหลด แต่ยังไม่ได้เปิด
อย่าเปิดไฟล์นั้นเพื่อดูว่าเป็นอะไร ให้ลบไฟล์จากรายการดาวน์โหลดหรือแอปจัดการไฟล์แทน หากจำชื่อไฟล์ไม่ได้ ให้ตรวจรายการดาวน์โหลดล่าสุดและลบเฉพาะไฟล์ที่เพิ่งมาจากโฆษณาหรือลิงก์ที่ไม่รู้จัก การดาวน์โหลดไฟล์อย่างเดียวไม่เท่ากับการติดตั้ง แต่ไม่ควรเก็บไฟล์ไว้จนเผลอเปิดภายหลัง
หากระบบ Android แสดงคำขอให้อนุญาตติดตั้งแอปจากแหล่งอื่น ให้ยกเลิกและอย่าเปิดสิทธิ์ดังกล่าวเพื่อให้การติดตั้งเดินหน้าต่อ ชื่อเมนูอาจแตกต่างกันตามยี่ห้อ รุ่น และเวอร์ชัน Android จึงควรใช้ช่องค้นหาในหน้าการตั้งค่าของเครื่อง หากต้องตรวจว่ามีสิทธิ์นี้เปิดอยู่หรือไม่
3. ติดตั้งแอปไปแล้ว หรือเผลอกดอนุญาตสิทธิ์
ให้ถือว่าเป็นเหตุการณ์ที่ต้องตรวจสอบจริงจัง โดยเฉพาะถ้าแอปมาจากลิงก์โฆษณา ไม่ใช่ช่องทางดาวน์โหลดที่คุณตั้งใจใช้ การมีไอคอนแอปหรือชื่อแอปไม่คุ้นตาเป็นสัญญาณให้หยุดใช้งาน แต่ยังไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าแอปนั้นเป็นมัลแวร์
- หยุดเปิดแอปดังกล่าวและอย่ากรอกข้อมูลเพิ่ม
- ปิด Wi-Fi และข้อมูลมือถือชั่วคราว หากแอปกำลังแสดงหน้าต่างทับแอปอื่น ส่งข้อความ หรือทำให้ควบคุมเครื่องได้ยาก การตัดเครือข่ายช่วยหยุดการสื่อสารบางส่วนระหว่างที่กำลังตรวจสอบ แต่ไม่ใช่การลบความเสี่ยงทั้งหมด
- ถอนการติดตั้งแอปที่เพิ่งติดตั้งและไม่รู้จัก หากถอนการติดตั้งไม่ได้ ให้ตรวจสิทธิ์พิเศษของแอป เช่น สิทธิ์ผู้ดูแลอุปกรณ์ การแสดงทับแอปอื่น หรือบริการช่วยการเข้าถึง แล้วปิดสิทธิ์ที่ไม่จำเป็นก่อนลองถอนการติดตั้งอีกครั้ง ชื่อเมนูและตำแหน่งอาจไม่เหมือนกันในแต่ละเครื่อง
- ใช้เครื่องมือความปลอดภัยที่มีอยู่ในโทรศัพท์เพื่อตรวจแอปและระบบตามขั้นตอนที่เครื่องแนะนำ แล้วอัปเดตระบบและแอปจากแหล่งทางการเมื่อทำได้
- หลังจัดการแอปแล้ว รีสตาร์ตเครื่องและสังเกตอาการ เช่น โฆษณาเด้งเอง การเปลี่ยนหน้าเว็บ การใช้แบตเตอรี่หรือดาต้าผิดปกติ และการแจ้งเตือนที่ไม่รู้จัก
ถ้ากรอกข้อมูลหรือกดยืนยันไปแล้วต้องเร่งป้องกันบัญชี
ความเสี่ยงไม่ได้มีแค่ข้อมูลในมือถือ หากคุณกรอกรหัสผ่าน รหัสผ่านใช้ครั้งเดียว ข้อมูลบัตร ข้อมูลธนาคาร หรือกดยืนยันรายการบนหน้าเว็บ ให้หยุดใช้หน้าเดิมทันที อย่ากรอกซ้ำเพราะมีข้อความแจ้งว่า “กรอกไม่สำเร็จ”
- ใช้โทรศัพท์หรือคอมพิวเตอร์อีกเครื่องที่มั่นใจว่าสะอาด เปลี่ยนรหัสผ่านของบัญชีที่เกี่ยวข้อง และไม่ใช้รหัสเดียวกับบัญชีอื่น
- ติดต่อธนาคาร ผู้ให้บริการชำระเงิน หรือเจ้าของบัญชีผ่านช่องทางทางการของหน่วยงานนั้นโดยเร็ว หากมีข้อมูลการเงินหรือมีรายการที่คุณไม่ได้ทำ
- ตรวจประวัติการเข้าสู่ระบบ อุปกรณ์ที่เชื่อมต่อ และรายการธุรกรรม แล้วออกจากระบบอุปกรณ์ที่ไม่รู้จักเมื่อบริการนั้นมีตัวเลือกดังกล่าว
- หากมีรหัสยืนยันส่งเข้ามาโดยที่คุณไม่ได้เริ่มรายการ อย่านำรหัสไปกรอกหรือบอกใคร และอ่านรายละเอียดในข้อความก่อนดำเนินการใด ๆ
หากต้องการเข้าใจกลวิธีที่ทำให้ผู้ใช้เผลอติดตั้งแอปปลอมและให้สิทธิ์เกินจำเป็น อ่านต่อเรื่อง แอปดูดเงินคืออะไร เพื่อใช้เป็นกรอบตรวจสอบลิงก์ แอป และคำขอสิทธิ์ที่น่าสงสัย
ป้องกันไม่ให้ลิงก์อันตรายเปิดแอปเองซ้ำ
โฆษณาบางแบบไม่ได้พยายามให้คุณติดตั้งแอปทันที แต่อาจพยายามส่งต่อไปยังแอปชอปปิงหรือโซเชียลที่มีอยู่ในเครื่อง การที่แอปเปิดขึ้นเองจึงไม่ได้แปลว่าแอปนั้นเป็นต้นเหตุเสมอไป จุดเริ่มต้นอาจเป็นลิงก์จากหน้าเว็บหรือโฆษณา
แหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบได้ระบุว่าบนเบราว์เซอร์มือถือบางตัวมีตัวเลือกไม่ให้ลิงก์เปิดแอปภายนอกโดยอัตโนมัติ เช่น Samsung Internet มีตัวเลือก Open links in other apps ในหมวด Useful Features, Firefox มี Open links in apps และ Edge มีตัวเลือก Stay in Microsoft Edge โดยเส้นทางการตั้งค่าอาจเปลี่ยนตามเวอร์ชันควรค้นหาชื่อเมนูดังกล่าวใน Settings ของเบราว์เซอร์ที่ใช้อยู่ก่อนปรับ
สำหรับ Safari แหล่งข้อมูลเดียวกันแนะนำให้ใช้ Private Mode เมื่อไม่ต้องการให้ลิงก์เรียกแอปภายนอกโดยอัตโนมัติ และเมื่อมีหน้าถามว่าจะออกไปเปิดแอปหรืออยู่ในเบราว์เซอร์ ให้เลือกยกเลิกหากไม่ได้ตั้งใจเปิด อย่างไรก็ตาม การตั้งค่าไม่ให้เปิดแอปไม่ได้ทำให้โฆษณาปลอดภัยขึ้น และไม่ควรใช้แทนการหลีกเลี่ยงการดาวน์โหลดไฟล์หรือการกรอกข้อมูล
เช็กว่าจัดการสำเร็จหรือยัง
หลังทำตามขั้นตอน ให้ตรวจผลด้วยรายการสั้น ๆ นี้ ไม่จำเป็นต้องรีเซ็ตเครื่องทันทีเพียงเพราะกดโฆษณาหนึ่งครั้ง
- ไม่มีแอปใหม่หรือไฟล์ติดตั้งที่ไม่รู้จักเหลืออยู่
- ไม่มีสิทธิ์พิเศษที่เพิ่งถูกเปิดให้แอปน่าสงสัย
- เบราว์เซอร์ไม่ถูกเปลี่ยนหน้าเอง และไม่มีการแจ้งเตือนจากเว็บไซต์ที่ไม่รู้จักต่อเนื่อง
- ไม่มีรายการเข้าสู่ระบบหรือธุรกรรมที่คุณไม่ได้ทำ
- แอปความปลอดภัยของเครื่องไม่พบสิ่งผิดปกติ หรือคุณได้ดำเนินการตามคำแนะนำที่แสดงแล้ว
ถ้ายังมีโฆษณาเด้งหรือหน้าเว็บเปลี่ยนเอง แม้ลบแอปที่เพิ่งติดตั้งแล้ว อย่ารีบสรุปว่าเป็นสาเหตุเดียว ให้ตรวจทั้งแอปที่มีสิทธิ์แสดงทับแอปอื่น สิทธิ์แจ้งเตือนของเว็บไซต์ และเบราว์เซอร์ที่ใช้งาน หากยังสงสัยว่าบัญชีหรือข้อมูลการเงินได้รับผลกระทบ ให้จัดการบัญชีผ่านอุปกรณ์ที่เชื่อถือได้และติดต่อผู้ให้บริการก่อนใช้งานตามปกติ
