สงสัยว่ามีแอปดูดเงินในมือถือ เช็กอะไรได้บ้างก่อนทำธุรกรรมธนาคารอีกครั้ง

หากสงสัยว่ามีแอปดูดเงินหรือมือถือโดนแฮก ให้เช็คแอปดูดเงินและตรวจสอบเครื่องก่อนเปิดแอปธนาคารหรือทำรายการต่อ การเช็กที่มีประโยชน์ไม่ใช่แค่ดูว่ามีแอปแปลกหรือไม่ แต่ต้องตรวจทั้งรายชื่อแอป การใช้แบตเตอรี่ และสิทธิ์การเข้าถึงที่อาจทำให้คนอื่นมองเห็นหรือควบคุมหน้าจอได้ จากนั้นจึงตัดสินใจว่าควรทำธุรกรรมต่อ ติดต่อธนาคาร หรือล้างเครื่องก่อน

แอปดูดเงินทำอะไรได้ และทำไมการเช็กแค่รายชื่อแอปจึงไม่พอ

แอปอันตรายอาจปลอมเป็นแอปทั่วไปหรือแอปของหน่วยงาน แล้วแฝงชุดคำสั่งที่พยายามเข้าถึงข้อมูลส่วนตัวและข้อมูลทางการเงิน ความเสี่ยงไม่ได้อยู่ที่ชื่อแอปเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่สิทธิ์ที่แอปได้รับด้วย เช่น การถ่ายทอดหน้าจอ การควบคุมเครื่อง หรือการมองเห็นข้อมูลที่ปรากฏบนหน้าจอ

หากผู้ไม่หวังดีมองเห็นหน้าจอหรือควบคุมเครื่องได้ ก็อาจเห็นขั้นตอนการเปิดแอปธนาคาร รวมถึงข้อมูลยืนยันรายการที่ปรากฏบนโทรศัพท์ได้ ดังนั้นการไม่เห็นเงินถูกโอนออกในทันที ไม่ได้แปลว่าเครื่องปลอดภัยแน่นอน และการเห็นแบตเตอรี่ลดเร็วก็ยังไม่ใช่หลักฐานว่าเป็นแอปดูดเงินต้องตรวจหลายสัญญาณประกอบกัน

เช็ก Android ก่อนเปิดแอปธนาคารอีกครั้ง

1. ตรวจรายชื่อแอปที่ติดตั้ง

เปิดการตั้งค่าแล้วเข้าเมนูแอปฯ หรือ Apps ตรวจดูรายการทั้งหมดอย่างช้า ๆ มองหาแอปที่จำไม่ได้ว่าเป็นผู้ติดตั้ง แอปที่เพิ่งปรากฏหลังจากกดลิงก์หรือสแกน QR Code และแอปที่ชื่อคล้ายของจริงแต่สะกดผิดหรือใช้ชื่อผิดปกติ อย่าตัดสินจากไอคอนเพียงอย่างเดียว เพราะแอปปลอมอาจทำหน้าตาให้คล้ายแอปทั่วไป

ถ้าพบแอปที่ไม่รู้จักแต่ยังไม่มีธุรกรรมผิดปกติ ให้หยุดใช้งานแอปนั้นและลบออกได้ แต่หากมีเงินหายมีการแจ้งเตือนรายการที่ไม่ได้ทำ หรือสงสัยว่ามีคนควบคุมเครื่องอยู่ ให้ตัดอินเทอร์เน็ตและติดต่อธนาคารก่อน การลบทันทีอาจทำให้ตรวจสอบสิ่งที่เกิดขึ้นได้ยากขึ้น

2. ตรวจการเข้าถึงพิเศษและสิทธิ์ที่มีความเสี่ยง

ใน Android ให้เข้า การตั้งค่า > แอปฯ > ปุ่มตัวเลือกหรือจุดสามจุด > การเข้าถึงพิเศษ (Special Access) ทั้งนี้ชื่อเมนูและตำแหน่งอาจต่างกันตามยี่ห้อและรุ่นของโทรศัพท์ ตรวจดูรายการสิทธิ์ที่เกี่ยวข้องว่ามีแอปที่ไม่รู้จักได้รับอนุญาตหรือไม่ โดยเฉพาะสิทธิ์ที่ทำให้แอปทำงานเหนือแอปอื่น เข้าถึงการช่วยเหลือพิเศษ หรือเกี่ยวข้องกับการถ่ายทอดและควบคุมหน้าจอ

แหล่งข้อมูลด้านความปลอดภัยของธนาคารออมสินและทรูระบุว่า หากเข้าเมนู Special Access แล้วหน้าจอเด้งกลับไปหน้าหลักอาจเป็นสัญญาณว่ามีแอปปลอมถูกฝังในเครื่อง อย่างไรก็ตามอาการนี้ควรถือเป็น สัญญาณเตือน ไม่ใช่ข้อพิสูจน์เพียงอย่างเดียว เพราะมือถือแต่ละรุ่นใช้เมนูและการทำงานต่างกัน หากเกิดอาการดังกล่าวร่วมกับมีแอปแปลกหรือหน้าจอควบคุมผิดปกติ ให้หยุดทำธุรกรรมทันที

3. ดูการใช้แบตเตอรี่เพื่อหาความผิดปกติ

เข้า การตั้งค่า > แบตเตอรี่ แล้วดูว่าแอปใดใช้แบตเตอรี่มากผิดจากการใช้งานจริงหรือทำงานต่อเนื่องทั้งที่ไม่ได้เปิด แอปที่ใช้แบตเตอรี่สูงอาจเกิดจากการใช้งานหนัก การทำงานเบื้องหลัง หรือปัญหาอื่น จึงยังสรุปไม่ได้ว่าเป็นมัลแวร์ แต่ถ้าเป็นแอปที่ไม่รู้จักและเพิ่งติดตั้งพร้อมกับมีอาการอื่น ให้ถือว่าเป็นเหตุผลเพียงพอที่จะไม่เปิดแอปธนาคารต่อ

เช็ก iPhone ก่อนทำรายการ

ตรวจแอปแปลกและการใช้แบตเตอรี่

เข้า การตั้งค่า > แบตเตอรี่ เพื่อดูว่าแอปใดทำงานหนักเกินจริง จากนั้นตรวจรายชื่อแอปทั้งหมดบนเครื่อง หากพบแอปที่ไม่เคยติดตั้ง แอปที่ชื่อสะกดผิด หรือแอปที่ไม่ทราบแหล่งที่มา ให้หยุดใช้งานและลบออก โดยเฉพาะเมื่อแอปนั้นเพิ่งปรากฏหลังจากกดลิงก์หรือทำตามคำแนะนำจากคนแปลกหน้า

นอกจากแอปแล้ว ให้ตรวจปฏิทินด้วย หากมีอีเวนต์หรือรายการแปลกปลอมที่ไม่เคยเพิ่มเอง ให้ลบรายการนั้น เพราะอาจเป็นผลจากการกดสมัครหรืออนุญาตบางอย่างผ่านหน้าเว็บหลอกลวง ส่วน Safari ควรเปิด การตั้งค่า > Safari > คำเตือนเว็บไซต์หลอกลวง เพื่อเพิ่มการเตือนเมื่อเข้าหน้าเว็บที่ระบบตรวจพบว่าอาจเป็นอันตราย

ถ้าพบสัญญาณเสี่ยง ให้ทำตามลำดับนี้

1. อย่าเปิดแอปธนาคารและอย่ากรอกรหัสผ่านหรือ OTP อย่าทดลองโอนเงินจำนวนน้อยเพื่อดูว่าเกิดอะไรขึ้น เพราะการทดลองอาจทำให้เกิดความเสียหายจริง
2. ตัดการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต ปิด Wi‑Fi และข้อมูลมือถือ หรือเปิดโหมดเครื่องบิน หากเป็นไปได้ให้ปิดเครื่องเพื่อหยุดการเชื่อมต่อระหว่างตรวจสอบ สำหรับอุปกรณ์ที่ใช้ซิมและมีเหตุจำเป็นอาจติดต่อผู้ให้บริการเครือข่ายเพื่อขอคำแนะนำเพิ่มเติม
3. ใช้โทรศัพท์หรือช่องทางอื่นติดต่อธนาคาร หากพบรายการผิดปกติ ให้แจ้งธนาคารทันทีผ่านช่องทางทางการของธนาคาร ขอให้ตรวจสอบและดำเนินการระงับความเสี่ยงตามขั้นตอนของธนาคาร พร้อมจดเวลา จำนวนเงิน และรายละเอียดรายการไว้
4. เก็บหลักฐานเท่าที่ทำได้อย่างปลอดภัย เช่น SMS การแจ้งเตือน ชื่อแอป หน้าจอที่ผิดปกติ และรายการธุรกรรม อย่ากดลิงก์ซ้ำหรือส่งรหัสให้ผู้ที่อ้างตัวว่าจะช่วยแก้ปัญหา
5. หากสงสัยว่ามีแอปควบคุมเครื่อง ให้สำรองข้อมูลสำคัญหลังตัดการเชื่อมต่อแล้ว และพิจารณาล้างเครื่องกลับเป็นค่าเริ่มต้นจากโรงงาน หากไม่มั่นใจว่าทำเองได้ ให้นำเครื่องไปศูนย์บริการที่น่าเชื่อถือ การรีเซ็ตเครื่องจะทำให้ข้อมูลในเครื่องถูกลบ จึงควรตรวจให้แน่ใจก่อนว่ามีข้อมูลสำคัญสำรองไว้แล้ว
6. แจ้งเหตุทางการเงินโดยเร็ว ในประเทศไทย AOC มีช่องทางรับแจ้งเหตุอาชญากรรมออนไลน์ที่หมายเลข 1441 ส่วนการแจ้งความควรเตรียมข้อมูลธุรกรรมและหลักฐานที่เกี่ยวข้องให้ถูกต้อง

เมื่อไรจึงควรกลับมาทำธุรกรรมธนาคาร

อย่าใช้ผลการตรวจเพียงข้อเดียวเป็นใบรับรองว่าเครื่องปลอดภัย ก่อนกลับมาใช้งานควรไม่มีแอปที่ไม่รู้จักหรือสิทธิ์เข้าถึงผิดปกติ ไม่มีอาการหน้าจอเด้งหรือถูกควบคุมเอง และไม่มีรายการธนาคารที่ไม่ได้ทำ หากยังตอบไม่ได้ว่าแอปใดติดตั้งอะไรไว้ หรือยังเห็นอาการผิดปกติ ให้ใช้เครื่องอื่นที่เชื่อถือได้ติดต่อธนาคารและขอคำแนะนำก่อน

หลังแก้ปัญหาแล้ว ให้ติดตั้งแอปธนาคารจากแหล่งทางการ อัปเดตระบบและแอปให้เป็นปัจจุบัน ไม่ใช้รหัสผ่านหรือ PIN ธุรกรรมเดียวกันทุกธนาคาร และหลีกเลี่ยงการติดตั้งแอปจากลิงก์ SMS, LINE, อีเมล หรือ QR Code ที่ไม่ทราบแหล่งที่มา มาตรการของระบบการเงินช่วยคัดกรองและรับมือธุรกรรมเสี่ยงได้ แต่ไม่ควรใช้มาตรการเหล่านั้นแทนการหยุดเครื่องและแจ้งธนาคารเมื่อพบเหตุผิดปกติ